ගෝලීය භූ දේශපාලනික අවදානම් දර්ශකය (Global Geopolitical Risk Index) මේ වන විට 2001 වසරේ සැප්තැම්බර් 11 (9/11) ප්රහාරයෙන් පසු එහි ඉහළම අගය වාර්තා කර ඇත. ඔබ මෙය සාමාන්ය ප්රවෘත්තියක් හෝ කොටස් වෙළඳපොළට මඟහැරිය හැකි තවත් එක් සාමාන්ය දර්ශකයක් පමණක් යැයි සිතන්නේ නම්, ඔබ සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදියි. මෙය හුදෙක් බියගන්වන සිරස්තලයක් නොවේ. වෙළඳපොළ විසින් එක් දිනක කම්පනයකට වඩා බෙහෙවින් විශාල දෙයක් සඳහා මිල නියම කිරීම (Pricing) ආරම්භ කරන විට දිස්වන ආකාරයේ බරපතල අනතුරු ඇඟවීමේ කලාපයකි.
9/11 ප්රහාරයෙන් පසු සිදුවූයේ කුමක්ද?
අතීතය දෙස බැලීමෙන් අපට මේ තත්ත්වය කෙතරම් දරුණු විය හැකිදැයි වටහා ගත හැක. 9/11 ප්රහාරයෙන් පසු වෙළඳපොළ නිකම්ම සුළු පසුබෑමකට ලක් වූයේ නැත.
- ඇමෙරිකානු කොටස් වෙළඳපොළ සතියකට ආසන්න කාලයක් වසා දැමීමට සිදුවිය. (එය මහා ආර්ථික අවපාතයෙන් පසු සිදුවූ දීර්ඝතම වසා දැමීමයි).
- වෙළඳපොළ නැවත විවෘත වූ පළමු දිනයේම Dow Jones දර්ශකය ඒකක 684.81 කින් කඩා වැටුණි.
- එම සතිය අවසන් වන විට S&P 500 දර්ශකය 11.6% කින් සහ Nasdaq දර්ශකය 16% කින් පහත වැටී තිබුණි.
- දින කිහිපයක් තුළ ඩොලර් ට්රිලියන 1.4 ක වෙළඳපොළ වටිනාකමක් වාෂ්ප වී ගියේය.
වර්තමාන තත්ත්වය: බලශක්ති අර්බුදය සහ වෙළඳපොළ කම්පනය
ඔබගේ ප්රස්ථාරවලට අනුව භූ දේශපාලනික අවදානම් දර්ශකය නැවතත් ඒකක 300 සීමාව පසුකර ඇත. මෙය 9/11 කම්පනය අතරතුර පමණක් දක්නට ලැබුණු භයානක කලාපයකි.
මේ සමඟම ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළේ දරුණු වෙනස්කම් සිදුවෙමින් පවතී.
- Brent බොරතෙල් මිල එක මාසයක් තුළ 64% කින් ද, ඇමරිකානු (WTI) බොරතෙල් මිල 52% කින් ද ඉහළ ගොස් ඇත. * තවමත් බොරතෙල් මිල බැරලයක් ඩොලර් 109 (Brent) සහ ඩොලර් 112 (WTI) සීමාවට ඉහළින් ගනුදෙනු වෙමින් පවතී.
මෙය කිසිසේත්ම සාමාන්ය තත්ත්වයක් නොවේ. සම්පූර්ණ දාම ප්රතික්රියාව (Chain Reaction) ආරම්භ වීමටත් පෙර සිටම වෙළඳපොළ තුළ "අවදානම් වාරිකය" (Risk Premium) ගොඩනැඟෙමින් පවතින බව මින් පැහැදිලි වේ.
සැබෑ අනතුර: 25% ක කඩා වැටීමක්?
භූ දේශපාලනික අවදානම මෙතරම් ඉහළ මට්ටමකට පැමිණි විට, තෙල් මිල සුළු වශයෙන් වෙනස් වී නතර වන්නේ නැත. එය අතිශයින් වේගයෙන් ඉහළ යා හැක.
බොරතෙල් මිල ඩොලර් 150-180 කලාපයේ දිගටම පැවතුණහොත්, ගෝලීය කොටස් වෙළඳපොළ වටිනාකම් (Global Equity Valuations) 25% කින් පමණ කඩා වැටිය හැකි බව Morgan Stanley ආයතනය අනතුරු අඟවයි. සැබෑ අනතුර ඇත්තේ එතැනය. වෙළඳපොළ ආයෝජකයින් කලබල වීම පමණක් නොව, බලශක්ති කම්පනය, උද්ධමන පීඩනය සහ ද්රවශීලතාවය (Liquidity) අඩුවීම යන සියල්ලම එකවර පැමිණීම මෙහිදී සිදුවේ. මෙය සුළු පසුබෑමක් (Dip) නොව, අවදානම් සහගත වත්කම්වල සැබෑ මිල ප්රතිශෝධනයක් (Repricing) වනු ඇත.
පවතින තත්ත්වය මත අප අවධානය යොමු කළ යුතු තවත් වැදගත් කරුණු (Added Value Insights):
ඔබ ආයෝජකයෙක් හෝ ගෝලීය ආර්ථිකය ගැන උනන්දු වන්නෙක් නම්, මෙම තත්ත්වය හමුවේ පහත කරුණු පිළිබඳව ද දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය:
- ආරක්ෂිත වත්කම් වෙත නැඹුරු වීම (Shift to Safe-Haven Assets): මෙවැනි දරුණු භූ දේශපාලනික අර්බුද (උදා: රුසියානු-යුක්රේන යුද්ධය හෝ මැදපෙරදිග අර්බුද කාලවලදී මෙන්) වලදී ආයෝජකයින් අවදානම් සහගත කොටස් වෙළඳපොළෙන් ඉවත්ව රත්තරන් (Gold), ස්විස් ෆ්රෑන්ක් (CHF) සහ ඇමරිකානු ඩොලරය වැනි සාම්ප්රදායිකව ආරක්ෂිත යැයි සැලකෙන වත්කම් වෙත ආයෝජන යොමු කරයි. ඔබගේ ආයෝජන කළඹ (Portfolio) විවිධාංගීකරණය කිරීම (Diversification) අත්යවශ්යම මොහොතකි.
- උද්ධමනය සහ ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට ඇති බලපෑම: බොරතෙල් මිල ඩොලර් 100 සීමාව පසු කර ඉහළ යාම යනු නිෂ්පාදන හා ප්රවාහන පිරිවැය සෘජුවම ඉහළ යාමකි. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇමරිකාව සහ යුරෝපය පමණක් නොව, ශ්රී ලංකාව වැනි ආනයනය මත යැපෙන රටවල උද්ධමනය ඉතා වේගයෙන් ඉහළ යා හැක. භාණ්ඩ මිල වැඩිවීම සහ ජීවන වියදම ඉහළ යාම මේ හරහා අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවනු ඇත.
- මහ බැංකු වල ප්රතිපත්ති වෙනස් වීම (Central Bank Policies): මෙවැනි උද්ධමනකාරී තත්ත්වයන් පාලනය කිරීම සඳහා ලෝකයේ ප්රධාන මහ බැංකු (උදා: Federal Reserve) පොලී අනුපාත ඉහළ නැංවීමට (Interest rate hikes) කටයුතු කරනු ඇත. පොලී අනුපාත වැඩි වීම යනු ව්යාපාර වලට ණය ගැනීම මිල අධික වීමයි. එය කොටස් වෙළඳපොළ තවදුරටත් කඩා වැටීමට හේතුවක් වේ.
- කලබල වී විකිණීමෙන් වළකින්න (Avoid Panic Selling): ඉතිහාසය පෙන්වා දෙන්නේ 9/11 හෝ කොවිඩ්-19 වැනි දැවැන්ත කම්පනවලින් පසුව වුවද වෙළඳපොළ නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වන බවයි. කෙසේ වෙතත්, මේ මොහොතේදී කෙටි කාලීන අවදානම් කළමනාකරණය ඉතා වැදගත් වේ. හැඟීම් මත පදනම් වී එකවර කොටස් විකිණීම (Panic Selling) වෙනුවට, දිගුකාලීන මූල්ය උපායමාර්ගයක් පවත්වා ගැනීම නුවණට හුරුය.
සාරාංශය: අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥා මේ වන විටත් දැල්වී අවසන්ය. මීළඟ කම්පනය සඳහා වෙළඳපොළ දැනටමත් සූදානම් වෙමින් පවතී. නිවැරදි ආර්ථික තීරණ ගැනීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි.
